معماری ما

تجربه را تجربه کردن خطا ست
معماری ما
همراهی با خبرنامه‌ی معماری ما
آخرین نظرات

دکترحجت : همه ناراضی اند!

محمدعلی هنردوست |


برنامه غیرمحرمانه جمعه ۱۸ دی ماه ساعت ۲۱ با مناظره دکتر مهدی حجت عضو هیئت علمی دانشکده معماری دانشگاه تهران و مهندس مهدی چمران رئیس شورای اسلامی شهر تهران با موضوع سبک معماری ایرانی اسلامی در معماری معاصر از شبکه ۲ سیما پخش شد.

این مناظره بهانه ای شد تا به درددلی بپردازیم که سالهای سال گریبان گیر معماری ما شده است.

دغدغه ی معماری ایرانی و اسلامی داشتن ما ،همچنان در حاشیه ای بسیار کدر و بدون هیچ نقطه قابل درکی ادامه دارد و پس از سالها سردرگمی همچنان بی پاسخ ، بدون دغدغه واقعی داشتن،دست به سینه نشسته ایم و میلیونها مقاله و کتاب و پروژه و رساله و غیره تولید کرده ایم، اما حقیقتا قدمی کارساز در راستای اصلاح معماری کشورمان برداشته ایم؟

در اینجا توسط تقسیم بندی لایه لایه ای به سطوح شناختیمان نسبت به معماری ایرانی اسلامی میپردازیم. (لازم به ذکر است که این سطوح ، سطوح کاملا دقیقی نیستند و تنها آغازیست برای قدم نهادن در راه شناخت بهتر حقیقت معماری ایرانی اسلامی)

سطح اول: عوام مردم که بی خبرند از فرق معماری و ساخت وساز و بطور کلی دغدغه خاصی در این زمینه ها ندارند هرچند بدون آنکه بفهمند در زندگی روزانه خود از معماری و معماری شهرشان رنج میبرند.


سطح دوم: کسانی که معماری رو به طور سطحی شناختن و البته شعارهایی مثل اینکه معماری روح دارد و غیره را بخوبی بلدند حتی شاید از این دسته خروجی های معماری بوجود بیاد که نظر خیلی هارو(!) جلب کنه اما معماری اونها آینه زندگی حقیقی انسان نیست و تنها شاید دارای ویژگیهای بارز فرمال باشد. 

در این لایه اگر بخواهیم به معماری ایرانی اسلامی بپردازیم تنها ویژگیهای فرمال معماری گذشته (سنتی) اهمیت پیدا میکند و با بکار گیری قوس و تویزه و چلیپا و آجر و کاشیکاری و حوض و حیاط مرکزی براحتی میتوان تولید معماری ایرانی اسلامی داشت ! در این سطح ما میتونیم با وضع قوانینی در ساخت و ساز و نظارتهایی براحتی معماری شهرمون رو ایرانی و اسلامی کنیم.

خب اینجا موضوعی مطرحه که حتی در این سطح ابتدایی اگر قدمی برمیداشتیم قطعا معماری امروز ما بهتر از آن میشد که هم اکنون است! 

شورای شهر تهران، حتی توان جلوگیری از امضا فروشی و تخلفات ساخت و ساز را نداشتند و وضع قوانین در راستای تولید معماری ایرانی اسلامی ،بیشتر تبدیل شده است به یک رؤیا!


سطح سوم: کسانی که با اختلاف نظرهای جزیی برای معماری روح قائل اند و معتقدند که معماری و شیوه معماری آیینه زندگی و شیوه زندگی انسان است. و در این تعریف حقیقت معماری برگرفته از زندگی حقیقی خواهد بود.

در سطح سوم معماری ایرانی اسلامی، تنها زمانی بوجود می آید که معمار آن یک انسان به تمام معنا ایرانی و به تمام معنا مسلمان باشد. و درعین حال بخوبی به نیازهای جامعه ی ایرانی و اسلامی خود اشراف داشته باشد. دراین صورت هر خطی که آن معمار ترسیم کند جلوه ایست از هویت هزاران ساله ایرانی وی و همینطور منافاتی با قواعد و قوانین اسلام نخواهد داشت.

به قول دکتر حجت کسی که تنها و تنها اسراف نکند(یعنی تنها همین یک قاعده اسلامی را درنظر بگیرد) به آنچه که امروز در شهر ما ساخته می شود، حتی فکر هم نمیتواند بکند. پس چطور ما میخواهیم قوانینی را جهت تولید معماری ایرانی و اسلامی داشته باشیم.


خب دراینجا اشکالی وارد میشود که میتوان گفت آنچه امروز در حال ساخت در شهر ماست، همان معماری ایرانی است! چراکه یک ایرانی، معمار آن بوده و امروز ایرانی بودن یعنی این!

در جواب به این اشکال میتوان گفت که هر انسانی دارای بسیاری از ویژگیها و سلایق است که امروزه بر همگان آشکار شده که این خصوصیات و سلیقه ها همگی برگرفته از عوامل بسیاری از جمله هویت و ویژگیهای اجدادی وی است.

در چنین حالتی سلایق و بسیاری از خصوصیات ما برگرفته از هویت و تاریخ ماست. و این هویت ایرانی ما غیر قابل نفی است.

 به عنوان مثال درکی که یک ایرانی از مسجد شیخ لطف الله اصفهان میتواند داشته باشد قطعا از یک غیر ایرانی بیشتر است. اما متاسفانه کار ما به جایی رسیده و آنقدر خود را بی حس و بی هویت نشان دادیم که اشخاصی چون گدار با اینکه ایرانی نیستند قطره ای از دریای معنا و مفهوم معماری ایران را که خود در وجودمان بالقوه داریم، به کام ما چشاندند.


روزگار تغییر کرده و ما در حال حاظر نقطه ای از انتهای طولانی ترین خط تاریخ ملتها هستیم. اما در جایی این خط کدر شده و تقریبا از بین رفته و ما مانده ایم و این نقطه! وظیفه ما در قدم اول شناخت ایرانی بودن سپس به سمت ایرانی شدن پیش رفتن است. تا درنهایت معماری ما خطی باشد در امتداد خط تاریخمان و جلوه ای باشد از تمامی خصوصیات و سلایق هویت ایرانیمان.


نمونه ای از ساخت و سازهای مسکن مهر در کشور


نمای شهری تهران


 مسجد نصیرالملک شیراز 

نظرات (۴)

حرف خوبیه ...ولی نه از دهن حجت
  • فردین طهماسبی
  • یک مساله که قبلا هم در همین وبلاگ درموردش تولید محتوا شد، اینه که اگر معماری ای امروز پدید بیاد که توان پاسخگویی به نیازهای شهروند ایرانی، با مصالح و آداب جدیدش رو داشته باشه، هر فرم و رنگی که به خودش بگیره باز هم معماری ایرانیه. من با اون قسمت که (البته کمی با احتیاط) گفتید این معماری امروز رو میشه معماری ایرانی نامید خیلی موافق نیستم و فکر میکنم حالت اکمل اونه که بگیم اگر این سبک بتونه به تمام نیازهای ایرانی (طبعا مادی و معنوی) پاسخ بده، معماری ایرانی نامیده میشه.
    فکر میکنم اوضاع در مرحله ای باشه که یک کارگروه تخصصی بصورت جدی تشکیل بشه و صاحب نظران برای این مشکل راهی پیدا کنند. حتی بلند مدت. مبرهنه که شیوه اعتراض به وضع فعلی بیشتر شبیه ناله و افغانیه که نه مخاطب خاص داره، نه راه حل خاصی ارائه میده و نه حتی رسالت خاصی در درون خودش میبینه.
    کلا با ماهیت صحبتهای منطقیتون موافقم. خاصه این صحبت درمورد رییس شورای شهر که برای بهبود معماری شهرمون، چه کفایتی از خودشون نشون دادن و در تصمیم گیریهاشون چقدر احساس مسئولیت میکنند. اگر ایشون به اجرایی شدن حرفهای خودشون در حد 20 درصد هم الزام درونی داشتند، قطعا وضعیتی که امروز میدیدیم، قدری متفاوت تر میشد.
  • محمد فرید مصلح
  • من مهم ترین حرف این جلسه رو در جمله ی آقای چمران می بینم!
    ایشون با خنده گفتند: اصلا این حرف ها معماری نیست!

    به نظرم کاملا راست می فرمایند. بحث ها از آن دسته حرف هایی است که اگر بخواهیم قدمی رو به جلو ببریم، باید یک نهاد بسیار بزرگ مثل دولت با بهره گیری از صد ها استاد جامعه شناس و روانشناس به کمک گروهی از شهرسازان و معماران تشکیل بشه. متاسفانه در کشوری که برنامه ها چهارساله یا نهایتا هشت ساله برنامه ریزی می شود، انتظار بیش تری از حرکت جمعی نباید داشت.
  • محمّدعلی هنردوست
  • اگر بخوام نظرات دوستان رو کامل کنم:

    عدم تشکیل کارگروه های تخصصی و برنامه های نهاد های دولتی تنها معضل ما در تصحیح مسیر ما نسیتند. بلکه تاثیر بیشتر را خود مردم دارند، این خود مردمند که معماری را شکل میدهند . صد ها کارگروه و قوانین و پیش قدمی های نهاد های دولتی ناکارآمد خواهد بود مادامی که مردم نخواهند تصحیح شوند.

    مطابق با آیه شریفه :در حقیقت‏ خدا حال قومى را تغییر نمى‏دهد تا آنان حال خود را تغییر دهند (آیه11 سوره مبارکه رعد)

    چشم ما عادت کرده و راضی شده به بد بودن این را باید تصحیح کرد. و امروز چه قدرتی والاتر از رسانه در تاثیر گذاری وجود داره....

    نظرات خود را در زیر بنویسید

    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی